Mô hình Groupon có bền vững?

Biên lợi nhuận liên tục giảm đã khiến nhiều người đặt dấu hỏi về tính bền vững của mô hình kinh doanh Groupon.

Trong chưa đầy 3 năm kể từ khi được thành lập năm 2008, Groupon đã định vị mình như một ông vua trên thị trường cung cấp các vụ giao dịch giảm giá trực tuyến. Thị trường này được hãng nghiên cứu Mỹ BIA/Kelsey dự báo sẽ tạo ra 3,9 tỉ USD doanh số bán chỉ riêng tại Mỹ trong năm 2015, từ mức 873 triệu USD của năm 2010. Vì thế, khi có thông tin Groupon chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), giới đầu tư càng lên cơn sốt.

Tuy nhiên, khi chính thức nộp hồ sơ xin phát hành IPO lên Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) vào đầu tháng 6.2011, Hãng cũng đối mặt với hàng loạt mối nghi ngờ về tính bền vững trong mô hình kinh doanh.

Mặt sau của những con số

Phải thừa nhận Groupon là công ty có tốc độ tăng trưởng nhanh không thể tin nổi. Số lượng đăng ký đã tăng lên 83,1 triệu người trong quý I/2011 từ mức 3,4 triệu cách đây một năm và số giao dịch của Groupon đã tăng lên đến 28,1 triệu từ mức 1,8 triệu. Lãi gộp của Công ty (phần còn lại sau khi đã ăn chia với các nhà kinh doanh hàng hóa/dịch vụ) đã tăng lên đến 270 triệu USD trong quý I từ mức 20 triệu USD cùng kỳ năm ngoái. Groupon hiện cung cấp phiếu giảm giá tại hơn 500 thị trường trên thế giới, so với 260 của LivingSocial.com (Mỹ), đối thủ lớn nhất của Groupon.

Đó là lý do cho việc nhà đầu tư sẵn sàng đặt cược vào sự bành trướng của Groupon trong tương lai (Tháng 3 vừa qua, Groupon đã được định giá lên tới 25 tỉ USD). Tuy nhiên, nếu nhìn vào mặt sau của những con số trên thì đó không phải là một bức tranh đẹp.

Theo Yipit Data, công ty chuyên theo dõi các website cung cấp các vụ giao dịch giảm giá trực tuyến, xét trên số tiền mà mỗi khách hàng và người đăng ký đem lại cho Groupon, doanh thu thực ra đang giảm xuống. Doanh thu mỗi người đăng ký tính đến ngày 30.6.2009 là vào khoảng 21,69 USD/người. Nhưng tính đến ngày 31.3.2011, con số này đã giảm đến 64,2%, còn chỉ hơn 7,76 USD/người. Doanh thu mỗi khách hàng mang lại cho Groupon cũng giảm 46,8% trong cùng thời gian trên. Và số vụ giao dịch Groupon thành công trên mỗi khách hàng đã giảm 34% và giá trị giao dịch trên mỗi khách hàng cũng giảm 19%.

Đó là lý do nhiều ý kiến cho rằng, mô hình kinh doanh của Groupon khó có thể thành công trong dài hạn. Vì đây là mô hình ai cũng có thể dễ dàng sao chép. Có thể thấy, hiện tại, đã có đến 482 bản sao của Groupon.

Việc Groupon hoạt động trong lĩnh vực mà ai cũng có thể vào được có nghĩa là biên lợi nhuận của Groupon sẽ sụt giảm mạnh khi ngày càng nhiều đối thủ nhảy vào. Trên thực tế, các con số trên của Groupon đã cho thấy điều đó đang diễn ra.

Hiện tại, Groupon ăn chia với các nhà kinh doanh theo tỉ lệ 50-50 trên mỗi phiếu mà Hãng bán ra. Nhưng theo trang web BusinessInsider, tại nhiều thị trường, Groupon ăn chia theo tỉ lệ 80-20, tức Hãng chỉ nhận 20% doanh số trên mỗi phiếu bán ra. Đây có phải là cách để Groupon giành thị phần ở một số thị trường mà Hãng cho là trọng yếu, hay đó chỉ là một xu hướng Nếu đó là một xu hướng thì rõ ràng biên lợi nhuận của Groupon đang lâm nguy. Như vậy, liệu nhà đầu tư có còn kỳ vọng rằng họ sẽ nhận được mức cổ tức cao từ một công ty đang đi xuống?

Gánh nặng chi phí marketing

Để bành trướng, Groupon đã tuyển lao động lên mức 7.107 người tính đến cuối tháng 3.2011, từ mức 37 người vào tháng 6.2009. Công ty cho biết, doanh thu trên mỗi nhân viên kinh doanh trong quý I là 170.000 USD/tháng, tăng từ mức 87.000 USD cách đây 2 năm. Nhờ đó, doanh số bán của Groupon đã tăng gấp hơn 14 lần, đạt 644,7 triệu USD trong quý vừa qua. Tuy nhiên, theo ông Pat Becker Jr., nhà quản lý danh mục đầu tư tại Becker Capital Management (công ty này quản lý 2,5 tỉ USD tài sản của khách hàng), chi phí marketing lại tăng trưởng nhanh hơn cả doanh số bán. Điều đó có nghĩa là Groupon có thể không kiếm đủ tiền để bù vào chi phí.

Quả thực, chi phí marketing là khoản chi lớn nhất của Hãng khi đã lên tới 208,2 triệu USD trong quý I/2011. Công ty cũng đã bỏ ra 179,9 triệu USD để gia tăng lượng người đăng ký nhằm cạnh tranh với đối thủ LivingSocial.com. Groupon cho rằng, mức chi phí đó là xứng đáng. Trong hồ sơ gửi lên SEC, Công ty nhấn mạnh việc chi 18 triệu USD đã giúp gia tăng thêm 3,7 triệu người đăng ký trong quý II năm 2010. Đến quý I năm nay, những Cá nhân đó đã tạo ra 145,3 triệu USD doanh thu và 61,7 triệu USD lãi gộp.

Tuy nhiên, mức chi quá lớn đã khiến Công ty bị lỗ ròng 117,1 triệu USD trong quý I/2011. Nếu tính từ năm 2008, con số này lên tới 540,2 triệu USD.

Về vấn đề này, trong hồ sơ nộp lên SEC, Groupon giải thích, một khi đã giành được thị trường thì chi phí marketing sẽ giảm xuống. Tuy nhiên, theo A.B. Mendez, chuyên gia phân tích thuộc GreenCrest Capital Management LLC ở New York, với mức chi cho marketing quá lớn thì sẽ rất lâu Groupon mới có thể đạt được mức sinh lời. “Cũng chưa rõ là biên lợi nhuận dài hạn của họ là như thế nào hoặc khi nào thì họ mới có thể đạt được mức sinh lời ổn định”, ông nói.

Biên lợi nhuận sa sút, mô hình kinh doanh thì dễ dàng kết nạp thêm người chơi. Vậy để tồn tại và phát triển, lợi thế cạnh tranh lâu dài của Groupon là gì? Đó là câu hỏi quan trọng nhất mà nhà đầu tư đặt ra cho Groupon. Nói cho cùng, khi đầu tư vào một công ty, cái họ mong muốn là lợi nhuận mà khoản đầu tư mang lại. Vì thế, việc trút vốn vào một công ty có tốc độ tăng trưởng nhanh nhưng làm ăn không có lãi thì dường như không phải là việc làm khôn ngoan.

- Ngô Ngọc Châu -

(Phương Trinh -
Theo Nhịp Cầu Đầu Tư/NYT, Bloomberg, BusinessInsider)

Tại sao mô hình Groupon khó thành công tại Việt Nam?

Groupon xuất hiện cách đây 2 năm và đang là tên tuổi tiềm năng nhất trong lĩnh vực quảng cáo, khuyến mãi. Không có gì ngạc nhiên khi hàng loạt website nhái ra đời, ngay cả tại Việt Nam. Làm thế nào để tồn tại, khi số lượng đối thủ nhiều như nấm mọc sau mưa?

Twitter mất 3 năm để đạt giá trị 1 tỉ đô la.Facebook mất 2 năm. Thế nhưng Groupon chỉ mất 1,5 năm để đạt giá trị 1,35 tỉ đô la khi được DST đầu tư 135 triệu đô la vào tháng 4. Một ứng cử viên sáng giá trên Internet!

Tóm lược về Groupon

Ý tưởng của Groupon là hứa hẹn với các đối tác, cam kết mang cho họ một số lượng lớn người dùng xác định, nhờ đó có các chương trình khuyến mãi tốt nhất. Thường thì giảm từ 50% đến 80% so với giá gốc.

Mô hình Groupon có nền tảng ban đầu là ThePoint.com do Andrew Mason, một sinh viên trường nhạc mê coding thành lập. Thepoint hoạt động dựa trên nguyên lý khi có một số lượng đủ lớn người quan tâm đến một điều nào đó thì sẽ xảy ra hành động thực hiện điều đó. Ví dụ: xem phim, chơi nhạc, đi du lịch…

Thepoint hoạt động được 18 tháng, thu hút được một lượng kha khá user, nhưng doanh thu vẫn không khả quan (quảng cáo). Khi Thepoint chuẩn bị đóng cửa thì một tia sáng lóe lên, họ đã tìm ra key code of the game là các hoạt động mua một sản phẩm/dịch vụ nào đó. Sau đó họ đổi tên site thành Groupon.com (Groupon = Group + Coupon) để chính thức tập trung hoàn toàn vào hoạt động này.

Hiện Groupon được định giá khoảng 1.35 tỉ USD sau vụ đầu tư của Digital Sky Technologies (Nga) – quỹ từng đầu tư vào Facebook và Zynga. Đây là một trong vài startup có valuation hơn 1 tỉ USD nhanh nhất thế giới (18 tháng từ khi ThePoint đổi thành Groupon). Tại Trung Quốc hiện có ít nhất 100 bản Groupon clone.

Andrew Mason mô tả Groupon “A city guide that provides promotion”.

Điểm hay của mô hình Groupon

Đây thực chất là mô hình Win – Win – Win, các site đặt phòng khách sạn online đã làm từ nhiều năm nay. Chỉ khác biệt ở điểm online hotel booking là kênh bán hàng, còn Groupon được dùng cho mục đích tiếp thị là chính.

• Khách hàng mua được hàng với giá rẻ hơn bình thường khá nhiều
• Nhà cung cấp có cơ hội quảng cáo/thu được lượng lớn khách hàng mới với chi phí thấp (low cost of new customers aqquisition). Hoặc họ có cơ hội giải phóng hàng tồn kho/hàng trong mùa thấp điểm trong thời gian ngắn.
• Groupon thu tiền trên chiết khấu từ nhà cung cấp. Ví dụ nhà cung cấp chiết khấu 55%, Groupon lấy 5%, 50% còn lại đem cho khách hàng. Tóm lại Groupon thu số tiền nhỏ trên lượng khách hàng lớn.

7 lý do thành công của Groupon tại Mỹ

• Bán hàng siêu giảm giá – giảm từ 50% - 90% giá trị
• Kinh tế Mỹ & thế giới đang khủng hoảng: vì thế quan tâm về giá của người tiêu dùng Mỹ đang ở mức rất cao.
• Cá nhân hóa tốt – đưa ra các mặt hàng phù hợp nhu cầu và nhà cung cấp ở gần người mua.
• Thu tiền trước (Negative working capital): Groupon lấy tiền của người mua trước, trả lại cho nhà cung cấp sau.
• Các sản phẩm/dịch vụ rao bán có chất lượng và có số lượng.
• Nội dung tốt: Groupon có tới 70 người chuyên viết để tạo ra những nội dung thu hút người mua.
• Thời gian mua ngắn: các deal xuất hiện trong một ngày tại từng thành phố.

Thuận lợi của mô hình này tại VN

• Người tiêu dùng VN rất quan tâm tới giá.
• Tâm lý thích khuyến mãi: rất nhiều người mua khi có khuyến mãi, ngay cả khi họ không có nhu cầu.
• Tâm lý đám đông: yên tâm có nhiều người cùng mua một lúc, mua hùa theo đám đông.
• Mua bán/giải trí là một trong những hoạt động chủ chốt của người Việt từ offline -> online. (như tôi đã nói trong bài 8 đặc điểm của một sản phẩm hoàn hảo, người VN đa số chỉ quan tâm làm giàu hoặc giải trí)

Lợi thế của từng Groupon VN

Trừ yếu tố tài chính ra thì mỗi site có những lợi thế khác nhau

phagia.com.vn (Phununet):

• Phụ nữ là đối tượng quan tâm tới mua sắm -> giá cả -> khuyến mãi nhiều nhất
• Kinh nghiệm tổ chức online shopping biz với YouShop của Phununet
• Hậu thuẫn của Phununet, một trong những website phụ nữ có nhiều user nhất hiện nay

muachung.vn (VCCorp)

• Kinh nghiệm tổ chức online shopping của Enbac
• Hỗ trợ từ cộng đồng mua sắm Enbac, Muare, Rongbay…
• Hỗ trợ quảng bá từ Dantri/cafeF và các site anh em khác.
• Công cụ thanh toán Soha

cucre.vn của Vatgia

• Kinh nghiệm tổ chức kinh doanh tương tự của Vatgia
• Cộng đồng người mua/người bán có sẵn của Vatgia
• Công cụ thanh toán baokim

nhommua.vn của Địa điểm

• Kinh nghiệm tổ chức và dữ liệu địa điểm
• Hỗ trợ từ Rebate Networks, vốn đã đầu tư vào nhiều mô hình Groupon trên nhiều nước khác nhau.

cungmua.vn của Tichluydiem.com (Cyvee)

• Tích hợp với tichluydiem
• Người mua đã quen với một hình thức tương tự khi mua ở tichluydiem
• livingsocial.vn (groupbuy.vn)…

kenhgia, doimua.vn
Khác

• Các đơn vị online khác cũng có thể tổ chức hình thức tương tự là Vinabook.com , Tiki.vn hoặc Thegioididong
• Các player tiềm năng khủng nhất có thể là các siêu thị offline như Co-op Mart, Big C, Metro. Không loại trừ các đại gia viễn thông như Viettel, Mobifone…biết đâu họ đang muốn giải tán hàng tồn iPhone 3 chẳng hạn :P Và hiện giờ họ vẫn hay có các gói dịch vụ bán theo nhóm.

Các hình thức thanh toán của các Groupon Việt Nam hiện tại

• Tiền mặt/Chuyển khoản
• Thẻ mua hàng (Groupon VN phát hành)
• Điểm/Tiền ảo
• Thẻ ATM
• Thẻ tín dụng

5 lý do các Groupon clone khó thành công tại VN

1. Thanh toán (chuyện cũ nói hoài)

• Khách hàng -> Groupon VN: các phương thức thanh toán chưa thuận lợi -> khách hàng không muốn mua/mất thời gian -> không đủ người mua để deal hoàn tất.
• Groupon VN -> khách hàng (hoàn tiền nếu deal không thành công): nếu deal không thành công thì việc nhận lại tiền cũng khá phiền phức, không đơn giản như ở Mỹ.
• Chi phí cho khâu thanh toán cũng cao hơn hẳn chi phí cho việc này tại Mỹ (qua thẻ tín dụng).

2. Dịch vụ khách hàng/thái độ phục vụ nhân viên

• Ở VN khi khách hàng dùng phiếu khuyến mãi, đặc biệt ở mảng dịch vụ thường không được nhân viên phục vụ chu đáo, thậm chí còn coi thường khách hàng. Ngay cả dịch vụ của các thương hiệu lớn cũng đã có nhiều trường hợp tương tự xảy ra.
• Dịch vụ cung cấp không được 100% như hứa hẹn, bị cắt xén nhiều.

3. Chất lượng sản phẩm/dịch vụ

• Mức độ đồng đều về chất lượng sản phẩm dịch vụ không được cao như ở Mỹ.
• Nếu chọn các sản phẩm có chất lượng cao thì số lượng các deal giảm sút đáng kể.

4. Hiểu biết của nhà cung cấp

• Nếu như Groupon Mỹ hiện đang có tới 35.000 nhà cung cấp đang xếp hàng để được “lên sóng”. Ở VN các Groupon VN phải đi thuyết phục, dụ dỗ các nhà cung cấp -> chi phí sales tăng lên.

5. Thương hiệu

• Do Groupon là mô hình đầu tiên nên thường được báo chí, khách hàng ở Mỹ nhớ đến và bàn tán truyền miệng -> không tốn nhiều chi phí marekting. Còn ở VN các mô hình clone trông khá tương tự nhau, báo chí đã chán nói về dotcom, khách hàng thì không biết các clone này khác nhau chỗ nào -> chi phí cho marketing và educate khách hàng càng cao.

Do chiết khấu cho khách hàng rất cao từ 50-90% nên phần trăm mô hình Groupon có được không thể nào lớn hơn 10%, và sẽ dao động từ 5-10%. Trong khi đó Chi phí Groupon VN = Chi phí mô hình Groupon Mỹ (tương đương tại VN) + chi phí thanh toán (educate thẻ/mô hình mua theo nhóm + chi phí thẻ riêng/thu tiền tận nhà) + chi phí marketing + chi phí sales
=> Chi phí Groupon VN > chi phí Groupon Mỹ (tính tương đương theo chi phí của từng nước). Trừ chi phí sản phẩm + văn phòng ra, chỉ tính trong mỗi deal, xác suất chi phí Groupon VN > 10% chiết khấu là khá cao => lỗ.

Điều này chứng tỏ tại sao Groupon thật có thể “profitable” chỉ sau hơn hai năm. Còn Groupon clone thì phải tốn nhiều thời gian hơn.

Nhìn từ góc độ lợi ích trong mô hình Win – Win – Win

• Khách hàng: chỉ khi nào phần giá trị khuyến mãi lớn hơn nhiều so với phần bất tiện thì họ mới mua. Ví dụ muachung.vn bán iPhone4 với giá rẻ hơn giá thị trường vài triệu…
• Groupon VN: đang tập thói quen cho thị trường, chi phí xem như chi phí marketing
• Nhà cung cấp: có vẻ chí có nhà cung cấp là “sướng nhất” và có lợi nhất vì không mất gì nhiều nhưng được quảng bá dịch vụ rộng rãi… nhưng thật ra tuy hiện giờ các cty khá quan tâm đến quảng bá trên mạng, nhưng Internet chưa phải là kênh quan trọng nhất với họ.

Groupon VN có lời khi nào? Khi

• Chi phí giảm
• Chiết khấu được chia cao hơn
• Số lượng người mua đủ lớn

Hai yếu tố đầu chỉ xảy ra khi số lượng người mua đủ lớn. Hiện giờ các Groupon VN chia nhau một lượng người mua “chưa đủ lớn”…

Tóm lại là mô hình Groupon VN có ưu điểm là kích thích mua hàng trên mạng, nhưng vẫn còn mắc kẹt ở hai bài toán cũ của Internet VN là thanh toán và thói quen của người dùng.

Groupon VN chỉ có thể thành công khi khâu thanh toán được giải quyết hoặc khi có một “player” thực sự chói sáng và có một lợi thế hoàn toàn hơn hẳn các player khác để thu hút toàn bộ các khách hàng đã quen với loại hình này. Ai sẽ là người có lợi thế nhất ???

- Bài viết bởi Minh Bui -

(Nguyễn Trường)